Je bent gek als je niet aan psychologie doet

De bel gaat. Grote pauze, de leerlingen drommen de lokalen uit. Er ligt iemand op de grond in de gang, het is een meisje uit de derde klas. Ze ligt in een gekke houding en kermt zachtjes. Stromen leerlingen passeren. Eerst enkele van haar vrienden en vriendinnen, die (bewust) niet op- of omkijken. Daarna volgt de rest van de klas. Vertwijfeld kijken ze naar de vrienden van het slachtoffer. Je ziet ze denken: ‘zij doen niets, waarom zouden wij dan wel wat doen?’. Andere klassen passeren. Niemand grijpt in. Pas als er een bekende uit een andere klas passeert wordt het meisje opgemerkt. Al snel staat er een groepje om haar heen. ‘Gaat het met je?’. De groepsopdracht is geslaagd. Het meisje staat op en legt opgewekt aan de verbaasde omstanders uit dat het om een experiment uit de sociale psychologie ging, waarin zij het ‘bystander effect’ wilden aantonen:

Hoe meer mensen er bij elkaar zijn, hoe minder ze geneigd zijn om een persoon in problemen te helpen. Mensen die alleen in een noodsituatie aanwezig zijn zullen meer geneigd zijn om te helpen dan een situatie waar heel veel mensen aanwezig zijn.[1]

De opdracht hoort bij de module psychologie, een onderdeel van het vak ‘Grote Denkers’ dat zij krijgen op het Hyperion Lyceum in Amsterdam. Het doel van dit vak is om leerlingen een eigen perspectief te laten vormen op de wereld om hen heen en over hun eigen plek in die wereld. Tijdens de module psychologie maken ze onder meer kennis met de canon van ‘Grote Psychologen’ en voeren ze beroemde experimenten uit de psychologie opnieuw uit, met als doel om inzicht te verschaffen in de werking van de menselijke geest. Dit moet hen helpen om zelf het hoofd te bieden aan alles wat er op hen af komt in de hectische puberjaren en hen voorbereiden op de wereld die na de middelbare schooltijd op hen wacht. De opdracht bij het bystander effect levert bijvoorbeeld waardevolle inzichten op over de manier waarop mensen omgaan met verantwoordelijkheid in groepsverband.

Psychologie is geen onderdeel van het vaste curriculum in Nederland. Er kan geen examen in gedaan worden – wel in Russisch en in textiele vormgeving. Er is naar mijn weten geen school waar psychologie een keuzevak is dat met een schoolexamen afgesloten wordt. Er bestaat slechts een handjevol scholen dat rudimentaire aandacht besteedt aan psychologie, in de vorm van een (keuze)module in de onderbouw. Dit is eigenlijk best vreemd, aangezien kinderen juist in deze vormende jaren levensvragen gaan stellen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan:

  • ‘Waarom heb ik niet naar mijn eigen gezonde verstand geluisterd, maar ben ik blindelings achter anderen aangelopen?’
  • ‘Mijn moeder rookt en drinkt best veel. Is de kans dat ik daar ook verslaafd aan raak groter?’
  • ‘Ik denk dat ik homo ben. Hoe vertel ik dat mijn ouders?’
  • ‘Het is vaak chaotisch in mijn hoofd en ik kan me soms slecht concentreren. Wat doe ik daar aan?’
  • ‘Mijn ouders zeggen dat ik moet worden wie ik ben, maar hoe kan ik nou weten hoe dat moet?’
  • ‘Hoe krijg ik meer zelfvertrouwen?’
  • ‘Hoe kan ik me minder aantrekken van wat anderen van mij vinden?’
  • ‘Waarom haal ik soms slechte cijfers terwijl ik de stof goed ken? Hoe kun je eigenlijk het beste studeren?’

In het buitenland wordt veel meer aandacht besteedt aan psychologie. In de meeste landen is psychologie een keuzevak, behalve in Finland. Daar is psychologie een verplicht vak. De Finnen zien psychologie als een vak waarbij zowel kennis, vaardigheden en competenties aangeleerd worden. Daar zouden wij best wat van kunnen leren, meen ik.

Psychologisch denken onderzoekt immers de werkelijkheid omtrent het menselijk denken en handelen – en hoe je daar op verschillende manieren naar kan kijken. Psychologie ondersteunt de persoonlijke ontwikkeling van de leerling en rust hen uit met denk- en studievaardigheden die ze nodig hebben in een complexe en veranderende wereld. De thema’s die leerlingen kunnen behandelen bij psychologie zijn noodzakelijk om een begrip te vormen van cultureel erfgoed en van onze hedendaagse cultuur. Lessen in psychologie op school bieden daarnaast een tegengewicht aan vakspecifieke, ‘gespecialiseerde’ kennis en vaardigheden, omdat het bredere structuren en relaties onderzoekt die te maken hebben met de werking van de menselijke geest en de samenleving.[2]

Ten slotte: psychologie ontwikkelt het oordeelsvermogen en het kritisch denkvermogen bij de leerling. Het biedt hen een karrevracht aan inzichten om een eigen perspectief te vormen op de wereld om hen heen. Terwijl ze dieper graven in psychologische vraagstukken -zoals de vragen die hierboven geformuleerd zijn – leren de leerlingen dat er geen simpele antwoorden op deze vragen bestaan. Ze leren hiermee dat er een diversiteit aan zienswijzen parallel aan elkaar kunnen bestaan en dat zij dus ook de mening van anderen te kunnen respecteren. Zo kunnen lessen in psychologie bijdragen aan de vorming van actieve, verantwoordelijke en tolerante burgers.

Geïnteresseerd? Donderdag 7 december vindt er op het Hyperion Lyceum een debat plaats over de rol van psychologie in het curriculum. Sprekers zijn onder meer Hoogleraar Jelle Jolles (‘Het Tienerbrein’). Na afloop presenteert schrijfster Janny van der Molen haar jeugdboek ‘Grote Gevoelens’. Aanmelden kan via https://www.psynip.nl/actueel/agenda/debat-geen-psychologie-op-middelbare-school-is-gek/

Psychologie

 

 

[1] http://www.psyblog.nl/2011/04/01/nader-verklaard-het-bystander-effect/

[2] http://www.oph.fi/download/47678_core_curricula_upper_secondary_education.pdf

 

Een gedachte over “Je bent gek als je niet aan psychologie doet

  1. Ik ben benieuwd wat dat culturele erfgoed is dat de psychologie ons biedt. Freud? Milgram? De verrijking van onze taal met (pseudo)psychologisch jargon? Maar voor de test natuurlijk roerend eens. Er zijn meer argumenten. Psychologie helpt puber mogelijk zelfbewuster door een moeilijke periode heen. En het voorkomt misschien ook dat ze zichElf later gaan zoeken tijdens een studie psychologie. Het aantal teleurgestelde uitvallers is daar erg hoog
    Salut
    Alderik

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s