Grote Denkers

Het zal u niet ontgaan zijn; afgelopen maandag lanceerde staatssecretaris Sander Dekker Onderwijs2032. Het startschot van een brede maatschappelijke discussie over het vernieuwen van ons nationale onderwijscurriculum. Het uitgangspunt daarbij was de vraag hoe we leerlingen die vandaag in groep 1 beginnen kunnen voorbereiden op 2032. Want dan zullen zij hun studie afronden en solliciteren voor hun eerste baan. Welke kennis en vaardigheden hebben ze in de toekomst nodig? De oproep werd gelanceerd aan de hand van een aantal filmpjes, gemaakt door een bont gezelschap belanghebbenden. Na André Kuipers, leerling Fien en Robbert Dijkgraaf was ik als ‘leraar van het jaar’ aan de beurt. Mij was een week eerder gevraagd om in maximaal 80 woorden uit te leggen wat mijn bijdrage zou zijn aan de curriculumvernieuwing. Een mooie uitdaging. Het forceerde mij om na te denken over wat ik als de essentie van goed onderwijs zag.

De belangrijkste taak van het onderwijs is altijd geweest om leerlingen voor te bereiden op de wereld. Dat wil in mijn optiek zeggen: tot geëngageerde en autonome wereldburgers. Welke kennis en vaardigheden horen daarbij? Geëngageerd zijn betekent een kritische blik hebben op de actualiteit. Daarvoor moet iemand kennis hebben van sociaal-politieke en culturele tradities en praktijken. Een autonoom individu is vrij en verantwoordelijk. Maar hoe kunnen we dit doceren?

Een aanzet: door (1) leerlingen te confronteren met grote denkers uit het verleden kunnen we hen na laten denken over wat zij belangrijk en waardevol vinden in het leven. Door (2) hen kennis te laten maken met kunst en literatuur leren we hen een visie te creëren op esthetica: over het schone, het mooie in de wereld. Door (3) de studie van de geschiedenis en ethiek leren we hen zelf na te denken over moraliteit, over goed en kwaad in de maatschappij.

Dit is in een notendop wat we bij ons op school leren bij het vak grote denkers. Een prachtig vak, dat zich moeilijk laat vangen. Filosofie voor de onderbouw, met nadruk op de historische en maatschappelijke context. Beetje geschiedenis, snufje godsdienst, lepeltje wetenschapsoriëntatie en dan goed schudden. Aandacht voor kritisch denken en communicatieve vaardigheden. Bildung, met kleine b.

Dit vak ontwikkel ik momenteel samen met mijn collega’s Jasper Beckeringh en Simon Verwer. Deze ervaring hielp mij in mijn denken over welke kennis en de vaardigheden onze alumnus in 2032 nodig zal hebben. Maar met kennis en vaardigheden alleen is hij of zij er nog niet. Een geëngageerd wereldburger is immers een autonoom, vrij en verantwoordelijk individu. Persoonlijke vorming is slechts voor een deel in een mal te gooien van een vak als grote denkers. Hoe kun je toetsen of iemand geëngageerd is? Persoonlijkheidsvorming komt neer op vakmanschap en integriteit bij de docent. Onderwijs geven is een ontzettend leuke bezigheid, maar ook een grote verantwoordelijkheid. De docent raakt gedurende zijn loopbaan het leven van veel mensen. Hij of zij kan – nee, moet – normen en waarden overdragen op de volgende generaties. Daarom is het essentieel dat docenten idealen vormen en deze weten te vertalen naar hun lesdoelen. Lerarenopleidingen schieten op dit punt overigens schromelijk tekort.

Dus, wat wil ik meegeven aan de aankomende generaties? Ten behoeve van de lengte van dit stuk zal ik het bij twee concrete voorbeelden houden. Allereerst vind ik het belangrijk dat leerlingen leren om niemand buiten te sluiten, meer specifiek op basis van culturele of seksuele identiteit. Een open houding naar ‘de ander’ dus. De geschiedenis heeft aangetoond dat het buitensluiten van groepen in de samenleving tot desastreuze gevolgen kan leiden. Ten tweede: oog hebben voor maatschappelijke verschillen. We hoeven niet een reis naar Bangladesh te maken, of door de 700 pagina’s van Kapitaal in de 21ste eeuw te ploeteren om tot het inzicht te komen dat maatschappelijke ongelijkheid een gegeven is. Het gaat er om wat toekomstige generaties er aan kunnen doen.

Dit alles heeft geleid tot de volgende 83 woorden (oeps, drie te veel):

Door middel van kritisch burgerschap kunnen we kinderen voorbereiden op een onzekere en steeds complexer wordende toekomst. We moeten onze kinderen leren om niets voor lief te nemen en vaste aannamen in twijfel te trekken. De kerntaak van het onderwijs is om leerlingen voor te bereiden op de wereld. Door hen te confronteren met kunst, geschiedenis en filosofie kunnen we onze kinderen een eigen kijk op de wereld laten creëren. Met een open houding naar de ander en met oog voor maatschappelijke verschillen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s